ทอนซิลอักเสบ (Tonsillitis) เป็นภาวะที่ต่อมทอนซิลเกิดการติดเชื้อและอักเสบ ทำให้มีอาการเจ็บคอ กลืนลำบาก มีไข้ และต่อมทอนซิลบวมแดง พบได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ โดยสาเหตุส่วนใหญ่มาจากการติดเชื้อไวรัส แต่บางกรณีอาจเกิดจากเชื้อแบคทีเรียที่จำเป็นต้องได้รับการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะ
การรู้จักอาการ สาเหตุ และแนวทางการรักษาที่ถูกต้อง จะช่วยให้ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมและลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นได้
เรื่องควรรู้เรื่องทอนซิลอักเสบ
- ทอนซิลอักเสบ (Tonsillitis) คืออะไร
- สาเหตุหลักของต่อมทอนซินอักเสบ
- อาการที่พบบ่อย
- ระดับความโตของต่อมทอนซิล
- การดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อมีอาการ
- ควรไปพบแพทย์เมื่อใด
- วิธีการรักษาของแพทย์เมื่อเป็นทอนซินอักเสบ
- วิธีป้องกันต่อมทอนซินอักเสบ
- คำถามพบบ่อยเรื่องทอนซินอักเสบ
ทอนซิลอักเสบ (Tonsillitis) คืออะไร
คือ การติดเชื้อและอักเสบของต่อมทอนซิน ซึ่งเป็นก้อนเนื้อเยื่อน้ำเหลืองสองก้อนที่อยู่ด้านซ้ายและขวาของลำคอด้านใน ทำหน้าที่ช่วยดักจับสิ่งแปลกปลอมและเชื้อโรคที่เข้าสู่ร่างกายผ่านทางระบบทางเดินหายใจ
เมื่อต่อมทอนซินถูกติดเชื้อ โดยทั่วไปจะเกิดการอักเสบ บวม แดง ปวด ซึ่งอาจรบกวนการกลืน หายใจ หรือพูดได้
สาเหตุหลักของต่อมทอนซินอักเสบ
- ติดเชื้อไวรัส พบบ่อยที่สุด ประมาณ 70-80% เช่น ไวรัสไข้หวัดใหญ่ (Influenza) ไข้หวัดธรรมดา (Rhinovirus) ไวรัส Epstein-Barr (EBV)
- ติดเชื้อแบคทีเรีย ประมาณ 15-30% ที่พบบ่อยและต้องระวังคือ กลุ่มสเตรปโตค็อกคัส กรุ๊ปเอ (Group A Streptococcus) ซึ่งจำเป็นต้องได้รับยาปฏิชีวนะเพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อน
อาการที่พบบ่อย
- ปวดคออย่างรุนแรง โดยเฉพาะขณะกลืน
- ต่อมทอนซินบวมแดง มีคราบขาวหรือสีเหลือง (อาจคล้ายหนอง)
- ไข้ หนาวสั่น
- ต่อมน้ำเหลืองที่คอบวม
- ปวดหัว ปวดกล้ามเนื้อ
- หายใจลำบากหรือเสียงเปลี่ยน (กรณีบวมมาก)
ระดับความโตของต่อมทอนซิน
ใช้ระบบการประเมินตามระดับการบวมของต่อมทอนซิน
- Grade 1 ต่อมทอนซินอยู่ภายในช่องปาก ไม่เกินเส้นกลาง
- Grade 2 ต่อมทอนซินขยายเกินเส้นกลาง แต่ยังไม่สัมผัสกับเส้นกลางของคอ
- Grade 3 ต่อมทอนซินสัมผัสกับเส้นกลางของคอ แต่ยังไม่ข้ามเส้นกลาง
- Grade 4 ต่อมทอนซินข้ามเส้นกลางของคอ อาจกีดขวางทางเดินหายใจ
การดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อมีอาการ
- พักผ่อนให้เพียงพอเพื่อให้ร่างกายใช้ภูมิคุ้มกันต่อสู้กับเชื้อโรค
- ดื่มน้ำสะอาดมากๆ (วันละ 2-3 ลิตร) เพื่อรักษาความชุ่มชื้นของเยื่อบุคอ
- กลั้วคอด้วยน้ำเกลือ วันละ 3-4 ครั้ง ช่วยลดการสะสมของเชื้อโรคและลดบวม
- ทานยาบรรเทาอาการ เช่น ยาพาราเซตามอลเพื่อลดไข้และแก้เจ็บคอ หรือใช้ยาอมบรรเทาอาการเจ็บคอ
ควรไปพบแพทย์เมื่อใด
- ไข้สูงมาก
- เจ็บคอมากจนกินน้ำไม่ได้
- หายใจลำบาก
- อ้าปากได้น้อย
- คอบวมข้างเดียว
- มีหนองมาก
- อาการไม่ดีขึ้นภายใน 3–5 วัน
- เป็นซ้ำบ่อย(เกิดซ้ำ ≥ 5 ครั้งต่อปี)
วิธีการรักษาของแพทย์
หากเกิดจากไวรัส
- แพทย์จะรักษาตามอาการ เช่น ให้ยาแก้ปวดลดไข้ ยาลดน้ำมูก และนัดติดตามอาการ เนื่องจากร่างกายจะกำจัดไวรัสได้เอง
หากเกิดจากแบคทีเรีย
- แพทย์จะจ่าย ยาปฏิชีวนะ ข้อสำคัญคือต้องทานยาให้ครบตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด แม้อาการจะดีขึ้นแล้ว เพื่อป้องกันเชื้อดื้อยาและป้องกันโรคไข้รูมาติก
การผ่าตัด
- พิจารณาในกรณีที่เป็นบ่อยมาก (มากกว่า 7 ครั้งใน 1 ปี หรือมากกว่า 5 ครั้งต่อปีติดต่อกัน 2 ปี) หรือต่อมโตจนอุดกั้นทางเดินหายใจ จนเกิดภาวะหยุดหายใจขณะหลับ
วิธีป้องกันต่อมทอนซินอักเสบ
- ล้างมือบ่อยด้วยสบู่หรือเจลแอลกอฮอล์
- หลีกเลี่ยงการสัมผัสกับผู้ป่วยที่มีอาการหวัดหรือไข้
- ไม่ใช้ช้อน แก้วน้ำ หรือขวดน้ำร่วมกับผู้อื่น
- ดูแลสุขอนามัยช่องปาก เช่น แปรงฟันวันละ 2 ครั้ง ใช้ไหมขัดฟัน
- รับวัคซีนตามกำหนด เช่น วัคซีนไข้หวัดใหญ่
ประสบการณ์การรักษาของแพทย์
“ผู้ป่วยมาพบแพทย์ด้วยอาการเจ็บคอมากมา 2 วัน กลืนอาหารลำบาก มีไข้สูง และรู้สึกอ่อนเพลีย เจ็บคอจนแทบไม่อยากกินข้าว แต่ไม่มีอาการไอหรือน้ำมูก เมื่อตรวจภายในลำคอ พบว่าต่อมทอนซิลบวมแดงและมีจุดหนองสีขาวทั้งสองข้าง ร่วมกับมีต่อมน้ำเหลืองบริเวณคอโต แพทย์จึงวินิจฉัยว่าเป็น “ทอนซินอักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย”
ผู้ป่วยได้รับยาปฏิชีวนะร่วมกับยาแก้ปวดลดไข้ และคำแนะนำให้พักผ่อน ดื่มน้ำมาก ๆ รับประทานอาหารอ่อน หลังรักษาประมาณ 2 วัน ได้มีการโทรติดตามอาการคนไข้ ไข้เริ่มลดลง อาการเจ็บคอดีขึ้น และสามารถกลับมารับประทานอาหารได้ตามปกติ จึงเน้นย้ำให้รับประทานยาฆ่าเชื้อให้ครบถึงแม้อาการจะดีขึ้นแล้ว เพื่อป้องกันการดื้อยา”
ทอนซิลอักเสบอาจเกิดได้ทั้งจากไวรัสและแบคทีเรีย ซึ่งไม่ใช่ทุกกรณีที่จะต้องใช้ยาปฏิชีวนะดังนั้นหากมีอาการเจ็บคอ ไข้สูง กลืนลำบาก หรือมีหนองที่ทอนซิล ควรพบแพทย์เพื่อรับการประเมินและรักษาอย่างเหมาะสม
คำถามพบบ่อยเรื่องทอนซิลอักเสบ
ติดต่อกันได้ไหม?
ติดต่อได้ ตัวเชื้อโรคสามารถแพร่กระจายผ่านละอองฝอยจากการไอ จาม การพูดคุยในระยะใกล้ชิด หรือการสัมผัสสิ่งของที่ปนเปื้อนน้ำมูกน้ำลายแล้วนำมาจับตา จมูก หรือปาก
เป็นแล้วหายเองได้ไหม?
หายเองได้ในกรณีที่ติดเชื้อไวรัส ร่างกายจะค่อยๆ ฟื้นตัวและหายดีภายใน 7-10 วัน แต่ถ้าเป็นการติดเชื้อแบคทีเรีย มักจะไม่หายเองและเสี่ยงต่อการเกิดฝีรอบต่อมทอนซิน จึงจำเป็นต้องได้รับยาปฏิชีวนะ
กินอะไรได้บ้าง ห้ามกินอะไร?
- กินได้ อาหารอ่อน นุ่ม ย่อยง่าย กลืนล้างง่าย เช่น โจ๊ก ข้าวต้ม ซุป น้ำแกง ไอศกรีม โยเกิร์ต หรือสมูทตี้ผลไม้ที่ไม่เปรี้ยวจัด
- ห้ามกิน (ควรหลีกเลี่ยง) อาหารแข็ง กรอบ รสจัด (เผ็ดจัด เปรี้ยวจัด) อาหารทอดที่อมน้ำมัน และแอลกอฮอล์ เพราะอาหารเหล่านี้จะเข้าไปครูดและระคายเคืองแผลอักเสบในลำคอ ทำให้เจ็บมากขึ้น
กินน้ำเย็นได้ไหม?
- กินได้ ความเย็นจากน้ำเย็น น้ำแข็ง หรือไอศกรีม มีฤทธิ์คล้ายยาชาเฉพาะที่ ช่วยลดการไหลเวียนเลือดชั่วคราว จึงช่วย ลดอาการบวมและบรรเทาความเจ็บปวด ในลำคอได้ดี (แต่ถ้ามีอาการไอร่วมด้วยความเย็นอาจไปกระตุ้นให้ไอมากขึ้น น้ำอุณหภูมิห้องจะเหมาะสมกว่า)
ตกขาวเป็นสีเขียวกี่วันหาย?
ตกขาวสีเขียวหากเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียหรือ “ช่องคลอดอักเสบ” เมื่อได้รับยารักษาที่ถูกต้อง อาการมักดีขึ้นใน 3–5 วัน และกลับเป็นปกติภายใน 7 วัน แต่ถ้าไม่ได้รักษาหรือใช้ยาผิด อาการอาจเรื้อรังเป็น หลายสัปดาห์ และกลับมาเป็นซ้ำได้ค่ะ
แม้อาการเจ็บคอจะเป็นอาการที่พบได้บ่อย แต่หากเกิดร่วมกับไข้สูง กลืนลำบาก มีหนองที่ต่อมทอนซิล หรือเป็นซ้ำบ่อย ๆ ไม่ควรละเลย เพราะอาจเป็นสัญญาณของทอนซิลอักเสบที่ต้องได้รับการประเมินและรักษาอย่างเหมาะสม โดยเฉพาะในกรณีที่เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนได้
หากมีอาการเจ็บคอ ทอนซิลบวม หรือสงสัยว่ากำลังเป็นทอนซิลอักเสบ สามารถเข้ารับการตรวจและปรึกษาแพทย์ได้ที่อินทัชเมดิแคร์ เพื่อรับการวินิจฉัยหาสาเหตุและวางแผนการรักษาที่เหมาะสมสำหรับคุณ
สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม
พ.ญ.ภัทราพร ศรีพระคุณ
แพทย์เวชปฏิบัติทั่วไป
แก้ไขล่าสุด : 11/0/2026
อนุญาตให้ใช้งานภาพโดยไม่ต้องขออนุญาต เฉพาะในเชิงให้ความรู้ หรือเพื่อการศึกษาเท่านั้น โดยต้องให้เครดิตหรือแสดงแหล่งที่มาของ intouchmedicare.com