นิ่วในทางเดินปัสสาวะ อาการและปัจจัยเสี่ยง

นิ่วในทางเดินปัสสาวะ หรือที่หลายๆคนเรียกติดปากกันว่า “เป็นนิ่ว” เป็นโรคที่มักเริ่มจากอาการเล็กน้อย เช่น ปัสสาวะขุ่น หรือมีเลือดปนในปัสสาวะ ซึ่งหลายคนอาจมองข้าม โดยนิ่วสามารถเกิดขึ้นได้ทั้งในไต ท่อไต หรือกระเพาะปัสสาวะ หากปล่อยไว้อาจทำให้ปวดรุนแรงหรือติดเชื้อได้

เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับนิ่วในทางเดินปัสสาวะ

• โรคนิ่วในทางเดินปัสสาวะคืออะไร
• นิ่วพบที่จุดไหนได้บ้าง
• สาเหตุของนิ่วในทางเดินปัสสาวะ
• อาการของนิ่วในทางเดินปัสสาวะ
• ปัจจัยเสี่ยงต่อการเป็นนิ่ว 
• การวินิจฉัย
• คำถามที่พบบ่อย

สาเหตุของนิ่วในทางเดินปัสสาวะ

การเกิดนิ่วทางเดินปัสสาวะเป็นผลมาจากหลายปัจจัยร่วมกัน โดยหลักๆ แล้วเกิดจากความไม่สมดุลของสารต่างๆ ในปัสสาวะ ได้แก่

• ปริมาณน้ำปัสสาวะน้อยเกินไป เมื่อดื่มน้ำน้อย ร่างกายจะผลิตปัสสาวะที่มีความเข้มข้นสูง ทำให้แร่ธาตุต่างๆ ตกตะกอนและจับตัวเป็นก้อนนิ่วได้ง่ายขึ้น
• ระดับสารก่อผลึกในปัสสาวะสูง เช่น แคลเซียม ออกซาเลต กรดยูริก หรือซิสทีน (ในผู้ป่วยโรคพันธุกรรมบางชนิด)
• ระดับสารยับยั้งการเกิดผลึกในปัสสาวะต่ำ เช่น ซิเตรต ซึ่งช่วยป้องกันไม่ให้แร่ธาตุจับตัวกันเป็นก้อน
• ปัจจัยอื่นๆ เช่น การติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ ความผิดปกติทางโครงสร้างของไตและท่อไต โรคประจำตัวบางชนิด (เช่น โรคเกาต์ ภาวะฮอร์โมนพาราไทรอยด์สูง) หรือการใช้ยาบางชนิดเป็นเวลานาน

อาการของนิ่วทางเดินปัสสาวะ

อาการของนิ่วทางเดินปัสสาวะจะแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับขนาด ตำแหน่ง และการเคลื่อนที่ของก้อนนิ่ว บางรายอาจไม่มีอาการใดๆ เลยหากก้อนนิ่วมีขนาดเล็กและไม่ได้อุดกั้นทางเดินปัสสาวะ อย่างไรก็ตาม อาการที่พบบ่อย ได้แก่

• ปวดท้องหรือปวดหลังอย่างรุนแรง โดยเฉพาะบริเวณสีข้างหรือเอวด้านหลัง อาจปวดร้าวลงมาถึงขาหนีบหรืออวัยวะเพศ ลักษณะการปวดมักเป็นๆ หายๆ หรือปวดบิดเป็นพักๆ (renal colic)
• ปัสสาวะผิดปกติ เช่น ปัสสาวะเป็นเลือด (อาจเห็นเป็นสีชมพู แดง หรือน้ำตาล) ปัสสาวะขุ่น ปัสสาวะบ่อย ปวดแสบขณะปัสสาวะ หรือรู้สึกปัสสาวะไม่สุด
• อาการอื่นๆ เช่น คลื่นไส้ อาเจียน มีไข้ หนาวสั่น (หากมีการติดเชื้อร่วมด้วย)

หากมีอาการเหล่านี้ ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัย

พบแพทย์ที่อินทัชเมดิแคร์

ปัจจัยเสี่ยงของนิ่วทางเดินปัสสาวะ

การวินิจฉัย

การวินิจฉัยโรคนิ่วทางเดินปัสสาวะสามารถใช้การตรวจวินิจฉัยได้หลายวิธี

พบแพทย์ที่อินทัชเมดิแคร์

ทำไมผู้ชายถึงเสี่ยงเป็นโรคนิ่วทางเดินปัสสาวะมากกว่าผู้หญิง?

ตอบ: การที่ผู้ชายถึงเสี่ยงเป็นโรคนิ่วทางเดินปัสสาวะมากกว่าผู้หญิง สาเหตุหรือปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้อง ได้แก่:

• กิจวัตรประจำวัน ผู้ชายมีแนวโน้มที่จะมีกิจวัตรประจำวันที่เสียเหงื่อมากกว่า เช่น การออกกำลังกาย ทำงานที่ใช้แรงกาย ซึ่งมีแนวโน้มทำให้เกินภาวะปัสสาวะเข้มข้นมากขึ้น

• อาหาร ผู้ชายมีแนวโน้มรับประทานอาหารที่เป็นกลุ่มโปรตีนจากเนื้อสัตว์มากกว่า

นิ่วทางเดินปัสสาวะ หายเองได้ไหม?

ตอบ: การที่นิ่วจะหายเองได้ขึ้นอยู่กับขนาดของนิ่ว หากนิ่วทางเดินปัสสาวะขนาดเล็ก (เล็กกว่า 5 มิลลิเมตร) มีโอกาสที่จะหลุดออกมาเองได้กับปัสสาวะ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อผู้ป่วยดื่มน้ำในปริมาณที่เพียงพอ

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกก้อนที่จะหลุดออกมาเองได้ และบางครั้งแม้ก้อนนิ่วจะมีขนาดเล็กก็อาจทำให้เกิดอาการปวดรุนแรงได้ในระหว่างที่เคลื่อนตัว หากมีอาการสงสัยว่าเป็นนิ่วทางเดินปัสสาวะ ควรมาพบแพทย์

พบแพทย์ที่อินทัชเมดิแคร์

หากไม่รักษานิ่วทางเดินปัสสาวะจะเป็นอันตรายไหม?

ตอบ: การปล่อยทิ้งนิ่วทางเดินปัสสาวะไว้โดยไม่รักษา อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายได้ ได้แก่

• การอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ ทำให้ปัสสาวะคั่งอยู่ในไต ส่งผลให้ไตบวมน้ำ (hydronephrosis) และหากเป็นนานๆ อาจทำให้การทำงานของไตเสื่อมลงถาวรได้

• การติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ นิ่วสามารถเป็นแหล่งสะสมของเชื้อแบคทีเรีย ทำให้เกิดการติดเชื้อที่ไต (pyelonephritis) ซึ่งอาจรุนแรงถึงขั้นติดเชื้อในกระแสเลือดได้

• อาการปวดเรื้อรัง ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิต

• ไตวายเรื้อรัง ในกรณีที่เป็นนิ่วทั้งสองข้าง หรือมีการอุดกั้นรุนแรงและยาวนาน

ดังนั้น การตรวจพบและรักษานิ่วทางเดินปัสสาวะตั้งแต่เนิ่นๆ จึงมีความสำคัญมาก

เอกสารอ้างอิง

• Partin, A. W., Peters, C. A., Kavoussi, L. R., Dmochowski, R. R., & Wein, A. J. (Eds.). (2020). Campbell-Walsh-Wein urology (12th ed.). Elsevier.
• Tintinalli, J. E. (Ed.). (2020). Tintinalli’s emergency medicine: A comprehensive study guide (9th ed.). McGraw-Hill Education.
• สมาคมศัลยแพทย์ระบบปัสสาวะแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์. Common urologic problems for medical student. บียอนด์ เอ็นเทอร์ไพรซ์.
• คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล. โรคนิ่วในระบบทางเดินปัสสาวะ. https://www.si.mahidol.ac.th/Th/healthdetail.asp?aid=207

พญ.ภลินี  ชินสว่างวัฒนกุล
แพทย์เวชปฏิบัติทั่วไป

แก้ไขล่าสุด : 30/05/2025

อนุญาตให้ใช้งานภาพโดยไม่ต้องขออนุญาต เฉพาะในเชิงให้ความรู้ หรือเพื่อการศึกษาเท่านั้น โดยต้องให้เครดิตหรือแสดงแหล่งที่มาของ intouchmedicare.com