คู่มือดูแลสุขภาพไต: วิธีป้องกัน การปรับพฤติกรรม และอาหารที่ดีต่อสุขภาพไต

การรับประทานอาหาร

ไตมีหน้าที่กรองของเสีย ควบคุมสมดุลเกลือแร่ และควบคุมความดันโลหิต หากรับประทานอาหารไม่เหมาะสม ไตจะทำงานหนักขึ้นและเสื่อมเร็วขึ้น โดยสามารถปรับพฤติการการรับประทานอาหารได้ดังนี้

• ลดเค็ม จำกัดโซเดียมไม่เกิน 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน เพราะโซเดียมสูงทำให้ความดันเพิ่มและไตทำงานหนัก

• หลีกเลี่ยงอาหารแปรรูป เช่น ไส้กรอก หมูยอ บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป

• ไม่รับประทานโปรตีนสูงเกินความจำเป็น เพราะโปรตีนสูงทำให้ไตต้องกรองของเสียเพิ่ม

• ควบคุมน้ำตาลในเลือด โดยเฉพาะในผู้ป่วยเบาหวาน

ปรับการใช้ชีวิตประจำวัน

1. ดื่มน้ำในปริมาณเหมาะสม การดื่มน้ำน้อยเกินไปทำให้ไตขาดเลือดไปเลี้ยง แต่ดื่มมากเกินไปในผู้ป่วยไตระยะท้ายอาจทำให้บวมน้ำ

2. งดสูบบุหรี่ การสูบบุหรี่ทำให้หลอดเลือดที่ไปเลี้ยงไต เพิ่มความเสี่ยงไตเสื่อม

3. งดดื่มแอลกอฮอล์ ของมึนเมา การดื่มแอลกอฮอล์เสี่ยงทำให้ความดันสูงขึ้น คุมน้ำตาลควบคุมยาก และเสี่ยงทำให้ร่างกายขาดน้ำ เนื่องจากมีฤทธิ์ขับปัสสาวะส่งผลให้ไตทำงานหนักขึ้น

การตรวจสุขภาพ

โรคไตระยะแรกมัก ไม่มีอาการชัดเจน กว่าจะรู้ตัวบางครั้งค่าไตลดลงมากแล้ว ดังนั้นการตรวจคัดกรองจึงเป็นวิธีสำคัญที่สุดในการป้องกันและชะลอไตเสื่อมค่ะ

ควรตรวจสุขภาพช่วงไหนบ้าง?

• สำหรับคนทั่วไปที่ไม่มีโรคประจำตัว ควรตรวจอย่างน้อย 1 ครั้ง/ปี
• สำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวาน/โรคความดันสูง/ไขมันในเลือดสูง ควรอย่างเป็นประจำทุก ๆ 3 เดือน หรือ 6 เดือน และตามที่แพทย์แนะนำนะคะ

ควบคุมน้ำหนักตัว

หากมีน้ำหนักเกินอาจทำให้เกิด ภาวะดื้ออินซูลิน ความดันโลหิตสูง และไขมันในเลือดสูง

โดยโรคทั้งหมดนี้เพิ่มแรงดันในหน่วยไต ทำให้ไตยิ่งเสื่อมเร็วขึ้น

ดังนั้นการลดน้ำหนักเพียง 5–10% ของน้ำหนักตัว สามารถช่วยลดความดัน ลดโปรตีนรั่ว และชะลอไตเสื่อมได้อย่างมีนัยสำคัญค่ะ

ควบคุมอาหาร

ผู้ป่วยไตเสื่อมควรควบคุมสารอาหารหลัก 4 กลุ่ม

• โปรตีน ไม่มากเกินไป เพื่อลดภาระการกรองของเสีย
• โซเดียม ลดเค็ม เพื่อลดความดันและอาการบวม
• โพแทสเซียม เลือกอาหารโพแทสเซียมต่ำ หากระดับในเลือดสูง
• ฟอสฟอรัส หลีกเลี่ยงอาหารฟอสฟอรัสสูง เพื่อลดความเสี่ยงกระดูกบางและหลอดเลือดแข็งตัว

ออกกำลังกายให้สม่ำเสมอ

การออกกำลังกายช่วย

• ควบคุมความดัน

• ควบคุมน้ำตาล

• ลดไขมันในเลือด

• เพิ่มความแข็งแรงของหัวใจ

แนะนำออกกำลังกายระดับปานกลาง เช่น เดินเร็ว ปั่นจักรยาน ว่ายน้ำ อย่างน้อย 150 นาที/สัปดาห์ และหลีกเลี่ยงหักโหมเกินไป

หากมีอาการผิดปกติ รีบพบแพทย์ทันที

อาการผิดปกติที่คุณควรรีบพบแพทย์ทันที

• ตัวบวมมากขึ้น ปัสสาวะน้อยลง หรือสีผิดปกติ

• เหนื่อยง่ายผิดปกติ ใจสั่น แน่นหน้าอก

รับประทานยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด

ยาในผู้ป่วยไตเสื่อมเรื้อรังมีบทบาทสำคัญ โดยปกติจะต้องกินยาเพื่อรักษาค่าไตตาม ระยะของโรคไตเสื่อมเรื้อรัง หรือตามความเห็นของแพทย์ค่ะ

อาหารที่ดีต่อสุขภาพไต

ผู้ป่วยโรคไตเสื่อมควรควบคุมอาหารอย่างเหมาะสมตามระยะของโรค เพื่อช่วย ชะลอไตเสื่อม ควบคุมระดับเกลือแร่ และลดความเสี่ยงภาวะแทรกซ้อน เช่น โพแทสเซียมสูง ฟอสฟอรัสสูง หรือโรคหัวใจ

แหล่งโปรตีนคุณภาพสูง

โปรตีนจำเป็นต่อการซ่อมแซมร่างกาย แต่หากมากเกินไปจะเพิ่มภาระการกรองของเสียให้ไต

ควรเลือกโปรตีนคุณภาพดี ย่อยง่าย และไขมันต่ำ เช่น

• ไข่ขาว (มีโปรตีนสูง แต่ฟอสฟอรัสต่ำกว่าไข่แดง)

• ปลา (โดยเฉพาะปลาทะเลที่มีโอเมก้า 3 ช่วยลดการอักเสบ)

• อกไก่ไม่ติดหนัง

• เต้าหู้ขาว

กินในปริมาณพอเหมาะตามคำแนะนำแพทย์ โดยเฉพาะผู้ป่วยไตเสื่อมระยะ 3 ขึ้นไป ไม่ควรบริโภคโปรตีนสูงเกินจำเป็น

ผลไม้ตระกูลเบอร์รี่

ผลไม้กลุ่มเบอร์รี่มีสารต้านอนุมูลอิสระสูง ช่วยลดการอักเสบและปกป้องหลอดเลือด รวมถึงหลอดเลือดในไต เช่น บลูเบอร์รี่ สตรอว์เบอร์รี่ และราสป์เบอร์รี่

จุดเด่นคือมีโพแทสเซียมไม่สูงมากเมื่อเทียบกับผลไม้บางชนิด เช่น กล้วยหรือทุเรียน จึงเหมาะกับผู้ที่ต้องควบคุมโพแทสเซียม

อย่างไรก็ตาม ควรรับประทานในปริมาณพอเหมาะ โดยเฉพาะผู้ป่วยเบาหวาน ควรคำนึงถึงปริมาณน้ำตาลรวมในแต่ละวัน

อาหารที่ควรรับประทาน

• อาหารโพแทสเซียมต่ำ เช่น ข้าวขาว / ขนมปังขาว แอปเปิล องุ่น สับปะรด แตงกวา กะหล่ำปลี ฟักเขียว
• อาหารไขมันต่ำ เช่น อกไก่ไม่ติดหนัง ปลาเนื้อขาว เต้าหู้ ไข่ขาว นมพร่องมันเนย โยเกิร์ตไขมันต่ำ
• อาหารที่มีวิตามิน เช่น ผลไม้สีส้ม สีแดง

อาหารที่ควรหลีกเลี่ยง

• อาหารโพแทสเซียมสูง เช่น กล้วย ทุเรียน มะม่วงสุก มะเขือเทศ มะพร้าว อะโวคาโดมันฝรั่ง เผือก ผักใบเขียวเข้ม (คะน้า ผักโขม)
• อาหารฟอสฟอรัสสูง เช่น อาหารแปรรูป
• อาหารที่มีคลอเลสเตอรอลสูง เช่น เครื่องในสัตว์ ไข่แดง
• น้ำหวาน น้ำอัดลัมต่าง ๆ