ไตเสื่อม คืออะไร? รู้จักโรคไตเสื่อม เพื่อป้องกันไตวาย

1. ไตเสื่อมเฉียบพลัน
(Acute Kidney Injury: AKI)

ภาวะที่ไตทำงานลดลงอย่างรวดเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมงหรือไม่กี่วัน มักเกิดจากภาวะขาดน้ำ การติดเชื้อรุนแรง การเสียเลือดมาก หรือผลข้างเคียงจากยา หากได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที ไตมีโอกาสฟื้นตัวกลับมาใกล้เคียงปกติได้

2. ไตเสื่อมเรื้อรัง
(Chronic Kidney Disease: CKD)

ภาวะไตเสื่อมเรื้อรังจะมีทั้งหมด 5 ระยะ เป็นภาวะที่การทำงานของไตลดลงอย่างต่อเนื่องในระยะเวลา 3 เดือนขึ้นไป และไม่สามารถรักษาให้การทำงานของไตกลับมาเป็นปกติได้  แต่ยังสามารถชะลออาการไม่ให้ไตเสื่อมมากขึ้นจนเข้าสู่ภาวะไตวายได้

ระยะแรก

ค่า Creatinine เพิ่มขึ้นเล็กน้อย ปัสสาวะเริ่มลดลง ผู้ป่วยส่วนใหญ่มักยังไม่มีอาการชัดเจน หรืออาจรู้สึกอ่อนเพลียเล็กน้อย ทำให้ภาวะนี้ถูกมองข้ามได้ง่าย หากตรวจพบเร็วและรักษาทันที ไตสามารถฟื้นตัวได้ดี

ระยะกลาง

ค่า Creatinine เพิ่มขึ้นมากขึ้นกว่าระยะแรก ปัสสาวะน้อยลงหรือไม่ปัสสาวะเลยอย่างชัดเจน เริ่มมีอาการอ่อนเพลีย ตัวบวม หรือปัสสาวะเป็นฟอง หากต้องการชะลอความเสื่อมของไต ต้องเพิ่มค่าไต

ระยะรุนแรง

ไตทำงานล้มเหลวอย่างชัดเจน ผู้ป่วยมีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น น้ำท่วมปอด ภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูง หรือภาวะเป็นกรดในเลือด ในระยะนี้ผู้ป่วยบางรายต้องได้รับการฟอกไตชั่วคราว

แก้ไขความผิดปกติของสมดุลเกลือแร่

หมั่นตรวจค่า Creatinine และระดับเกลือแร่ในเลือดอย่างใกล้ชิด พร้อมปรับพฤติกรรมการกินและให้ยา เพื่อปรับสมดุลเกลือแร่และค่าความเป็นกรด-ด่างของร่างกายให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ

บำบัดทดแทนไต

วิธีนี้จะใช้เมื่อมีเกลือแร่ในร่างกายผิดปกติ มีภาวะน้ำเกิน และไม่ตอบสนองต่อการรักษาด้วยยา โดยส่วนใหญ่จะกลับคืนสภาวะปกติ หากรักษาล่าช้าอาจพัฒนาเป็น ไตเสื่อมเรื้อรังได้

ปัสสาวะผิดปกติ

• เช่น ปัสสาวะเป็นฟอง ปัสสาวะน้อยลง แต่ปัสสาวะบ่อยช่วงกลางคืน มีอาการปัสสาวะแสบขัด อาจมีเลือดปน

มีอาการบวมตามร่างกาย

• มักเริ่มบวมที่หนังตา ส่วนใบหน้า และเท้า

อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย

• เกิดจากของเสียสะสมและภาวะโลหิตจางที่มักพบร่วมกับโรคไต ไม่สบายตัว

ผิวหนังแห้ง คัน

• เกิดจากการสะสมของของเสียและฟอสฟอรัสในเลือดสูง ผู้ป่วยโรคไตมักจะสร้างฮอร์โมนกระตุ้นเม็ดเลือดแดงได้น้อยลง

ปวดหลัง หรือปวดบั้นเอว

• ไตอยู่บริเวณบั้นเอวทั้งสองข้าง อาการปวดอาจตื้อๆ หรือปวดร้าว ซึ่งอาจเกิดจากนิ่วในไต หรือถุงน้ำในไตโป่งพอง

ความดันโลหิตสูง

• ไตและดวามดันโลหิตมีความสัมพันธ์กันโดยตรง ถ้าค่าความดันสูงขึ้น หรือคุมความดันยากขึ้น เสี่ยงเป็นโรคไต

กลุ่มเสี่ยงโรคไตเสื่อม มีใครบ้าง?

• ผู้ป่วยเบาหวาน / ความดันโลหิตสูง
• อายุ 60 ปีขึ้นไป
• เคยเป็นนิ่ว ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำ
• เป็นเก๊าท์ หรือกรดยูริคสูง
• เป็นโรคหัวใจและหลอดเลือด
• ใช้ยาแก้ปวด NSAIDs หรือสมุนไพรติดต่อกันเป็นเวลานาน
• เคยมีภาวะไตเสื่อมเฉียบพลัน
• มีประวัติโรคไตในครอบครัว

โดยทั่วไป การตรวจไตจะตรวจจาก เลือดและปัสสาวะ พร้อมชั่งน้ำหนักและวัดความดันโลหิต เพื่อประเมินการทำงานของไต

การตรวจค่าไตช่วยให้รู้ว่าไตยังทำงานดีแค่ไหน เช่น ค่า Creatinine และ ค่า eGFR เพื่อเป็นการประเมินว่าไตสามารถกรองของเสียได้มากน้อยเพียงใด ค่าเหล่านี้ช่วยให้แพทย์เห็นภาพการทำงานของไตได้ชัดเจน แม้ผู้ตรวจจะยังรู้สึกแข็งแรงและไม่มีอาการใด ๆ ก็ตาม