ต่อมลูกหมากโต เป็นปัญหาสุขภาพที่ผู้ชายวัย 50 ปีขึ้นไปมักเจอ อาการที่พบบ่อยคือปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะสะดุด หรือปัสสาวะไม่สุด แม้ไม่ใช่โรคร้ายแรง แต่หากปล่อยไว้อาจกระทบการใช้ชีวิตประจำวันอย่างมาก การรู้เท่าทันสัญญาณเตือนและวิธีดูแลรักษาจะช่วยให้รับมือกับโรคนี้ได้อย่างมั่นใจ

หัวข้อที่น่าสนใจเกี่ยวกับโรคต่อมลูกหมากโต

ต่อมลูกหมากโตคืออะไร
อาการที่บ่งบอกว่าคุณอาจมีภาวะต่อมลูกหมากโต
สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง
ใครที่เสี่ยงเป็นต่อมลูกหมากโต
วิธีวินิจฉัยโรคต่อมลูกหมากโต
แนวทางการรักษา
ตอบทุกคำถามที่พบบ่อย

ต่อมลูกหมากโตคืออะไร

ต่อมลูกหมากโต (Benign Prostatic Hyperplasia – BPH) คือ ภาวะการเจริญเติบโตผิดปกติของเนื้อเยื่อต่อมลูกหมากชนิดไม่ใช่เนื้อร้าย (benign) ซึ่งเกิดขึ้นบริเวณ transition zone รอบท่อปัสสาวะส่วนต้น (prostatic urethra) ส่งผลให้เกิดการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะส่วนล่าง

โดยภาวะต่อมลูกหมากโตไม่ใช่โรคมะเร็งและไม่พัฒนาไปเป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก แต่สามารถพบร่วมกับโรคมะเร็งต่อมลูกหมากได้

พบแพทย์เฉพาะทางยูโร สอบถามได้ค่ะ

อาการที่บ่งบอกว่าคุณอาจมีภาวะต่อมลูกหมากโต

อาการของ BPH หรือที่เรียกรวมกันว่า อาการผิดปกติของระบบทางเดินปัสสาวะส่วนล่าง (Lower Urinary Tract Symptoms – LUTS) สามารถแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มหลัก

กลุ่มอาการที่เกิดจากการอุดกั้น Obstructive Symptoms)

ปัสสาวะช้า เบ่งนาน
กระแสปัสสาวะอ่อน ขัด
ปัสสาวะเป็นหยด ๆ หรือสะดุด
รู้สึกปัสสาวะไม่สุด

กลุ่มอาการที่เกิดจากการระคายเคือง Irritative Symptoms)

ปัสสาวะบ่อยทั้งกลางวันและกลางคืน
ปวดปัสสาวะเร่งด่วน (urgency)
กลั้นปัสสาวะไม่อยู่

ในการประเมินความรุนแรงของอาการ จะใช้แบบสอบถามมาตรฐาน International Prostate Symptom Score (IPSS) ซึ่งช่วยให้การประเมินเป็นไปอย่างมีระบบและติดตามผลการรักษาได้

คำแนะนำเพิ่มเติมและอาการที่ควรมาพบแพทย์โดยเร็ว

“ผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างเหมาะสม มักจะมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นอย่างชัดเจน การที่สามารถนอนหลับได้ยาวนานขึ้นในตอนกลางคืนโดยไม่ถูกรบกวนจากการปวดปัสสาวะ หรือการกลับมาปัสสาวะได้พุ่งและสุดอีกครั้งถือเป็นการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญ

ผู้ป่วยจำนวนมากมักทนกับอาการเป็นเวลานานเพราะคิดว่าเป็นเรื่องปกติของวัย แต่เมื่อได้รับการรักษาจึงตระหนักว่าคุณภาพชีวิตของตนดีขึ้นมาก”

– นายแพทย์จิตรทิวัส อำนวยผล แพทย์ประจำคลินิก –

สำหรับ อาการเตือน (Red flag signs) ที่ควรทำให้ผู้ป่วยรีบมาพบแพทย์โดยเร็วที่สุด ได้แก่

ภาวะปัสสาวะไม่ออกเฉียบพลัน
ปัสสาวะเป็นเลือดสด
มีไข้ หนาวสั่น ร่วมกับอาการปัสสาวะแสบขัด (บ่งชี้การติดเชื้อรุนแรง)
อาการผิดปกติของระบบทางเดินปัสสาวะส่วนล่างที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและรุนแรงขึ้นในเวลาอันสั้น (ข้อ 2)
มีอาการปวดหลังส่วนล่าง หรือปวดกระดูกอย่างไม่ทราบสาเหตุ (อาจเป็นสัญญาณของมะเร็งต่อมลูกหมากในระยะลุกลาม)

การมาพบแพทย์ตั้งแต่เนิ่นๆ ไม่เพียงแต่ช่วยบรรเทาอาการ แต่ยังเป็นการป้องกันภาวะแทรกซ้อนรุนแรงที่อาจเกิดขึ้นในระยะยาวได้

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง

ฮอร์โมนแอนโดรเจน โดยเฉพาะ DHT (Dihydrotestosterone) ที่เกิดจากการเปลี่ยน Testosterone ด้วยเอนไซม์ในร่างกาย มีบทบาทหลักในการกระตุ้นการเพิ่มจำนวนเซลล์ต่อมลูกหมาก
อายุ พบความชุกเพิ่มขึ้นตามอายุ (มากกว่า 50% ในผู้ชาย >60 ปี และมากกว่า 80% ในผู้ชาย >80 ปี)
พันธุกรรม มีการรายงานว่าผู้ที่มีญาติสายตรงเป็นโรคนี้มีความเสี่ยงสูงขึ้น 4–6 เท่า
Metabolic syndrome เช่น โรคอ้วน เบาหวาน ความดันโลหิตสูง และ ไขมันในเลือดสูง มีความสัมพันธ์กับการเกิดภาวะต่อมลูกหมากโต
Lifestyle การขาดการออกกำลังกาย, การบริโภคแอลกอฮอล์ หรือคาเฟอีนมากเกินไป

ใครบ้างที่เสี่ยงเป็นโรคต่อมลูกหมากโต

ชายอายุตั้งแต่ 50 ปีขึ้นไป
ผู้ที่มีโรคประจำตัว Metabolic syndrome
ผู้ที่มีประวัติครอบครัว BPH
ผู้ที่ใช้ยาบางชนิดที่ทำให้การขับถ่ายปัสสาวะแย่ลง

สนใจเข้ารับการรักษาสอบถามก่อนได้ค่ะ

วิธีวินิจฉัยโรคต่อมลูกหมากโต

กระบวนการวินิจฉัยมีเป้าหมายเพื่อยืนยันภาวะต่อมลูกหมากโต, ประเมินความรุนแรง, และคัดแยกโรคอื่นที่มีอาการคล้ายคลึงกัน

การประเมินทางคลินิก

การซักประวัติประเมินอาการ รวมถึงการใช้แบบสอบถาม IPSS
การตรวจร่างกาย ที่สำคัญที่สุดคือ การตรวจต่อมลูกหมากทางทวารหนัก (Digital Rectal Examination – DRE) เพื่อประเมินขนาด, ลักษณะพื้นผิว, และความแข็งของต่อมลูกหมาก ซึ่งช่วยในการแยกเบื้องต้นจากมะเร็งต่อมลูกหมาก

การตรวจทางห้องปฏิบัติการ

การตรวจวิเคราะห์ปัสสาวะ เพื่อคัดกรองภาวะร่วมอื่นๆ เช่น การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ หรือเลือดในปัสสาวะ
การตรวจเลือดวัดระดับ Prostate-Specific Antigen (PSA) PSA เป็นโปรตีนที่สร้างจากเซลล์ต่อมลูกหมาก ไม่จำเพาะต่อภาวะต่อมลูกหมากโต แต่ใช้คัดกรองความเสี่ยงมะเร็งและช่วยประมาณขนาดต่อมลูกหมากได้

การตรวจเพิ่มเติม (Optional)

เช่น การวัดอัตราการไหลของปัสสาวะ (Uroflowmetry) ประเมินระดับการอุดกั้น, การวัดปริมาณปัสสาวะคงค้าง (Post-void residual volume – PVR) โดยการใช้อัลตราซาวนด์, การอัลตราซาวนด์ผ่านทางทวารหนัก (Transrectal Ultrasound – TRUS) เพื่อวัดขนาดต่อมลูกหมากอย่างแม่นยำ, การส่องกล้องในทางเดินปัสสาวะ (Cystoscopy) ในกรณีที่สงสัยพยาธิสภาพอื่น เช่น นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ หรือท่อปัสสาวะตีบ

แนวทางการรักษาโรคต่อมลูกหมาก

ตามแนวทางแพทย์ไทยนิยมดำเนินตามระดับอาการ

กลุ่มอาการน้อยหรืออาการที่พบบ่อยในระยะแรก-ปานกลาง เริ่มด้วยการ ปรับพฤติกรรม เช่น การจำกัดการดื่มน้ำช่วงเย็น, ลดเครื่องดื่มกระตุ้น (คาเฟอีน, แอลกอฮอล์) และฝึกการปัสสาวะ (Bladder training) และรับประทานยา
ในรายที่ไม่ดีขึ้นหรือมีภาวะแทรกซ้อน เช่น ปัสสาวะไม่ออก ปัสสาวะเป็นเลือด แนะนำ การผ่าตัด เช่น TURP, เลเซอร์, Water Vapor Therapy (ไอน้ำ) เป็นต้น

ตอบทุกคำถามที่พบบ่อย

ต่อมลูกหมากโตรักษาหายไหม
โรคต่อมลูกหมากโตอันตรายไหม
ต่อมลูกหมากโตแล้วจะกลายเป็นมะเร็งต่อมลูกหมากหรือไม่
โรคต่อมลูกหมากโตหายเองได้หรือไม่

ต่อมลูกหมากโตรักษาหายไหม

ต่อมลูกหมากโตเป็นภาวะเรื้อรังที่ดำเนินไปตามอายุ การรักษาจึงไม่มุ่งเน้นที่ “การรักษาให้หายขาด” แต่มีเป้าหมายเพื่อบรรเทาอาการและปรับปรุงคุณภาพชีวิต/ ชะลอการดำเนินของโรค/ ป้องกันและรักษาภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดสามารถนำเนื้อเยื่อที่อุดกั้นออกไปได้เกือบหมดและให้ผลการรักษาที่ยาวนานมาก แต่อย่างไรก็ตาม ต่อมลูกหมากส่วนที่เหลือยังสามารถโตขึ้นใหม่ได้ในอนาคต (แต่พบได้น้อย) ส่วนการรักษาด้วยยาเป็นการควบคุมอาการซึ่งต้องดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง

ต่อมลูกหมากโตอันตรายไหม

โรคต่อมลูกหมากโตไม่ใช่ภาวะที่อันตรายถึงชีวิต แต่หากไม่ได้รับการประเมินและรักษาที่เหมาะสม อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนได้

ภาวะปัสสาวะไม่ออกเฉียบพลัน อาจไม่สามารถปัสสาวะได้เลย มีอาการปวดทรมาน ถือเป็นภาวะฉุกเฉิน
การติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะบ่อยครั้ง
นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ
ปัสสาวะเป็นเลือดสด
ความเสียหายต่อกระเพาะปัสสาว ทำให้ผนังกระเพาะปัสสาวะหนาตัวและเกิดการโป่งพองจนสูญเสียความสามารถในการบีบตัว
การทำงานของไตเสื่อม (ไตวาย) จากภาวะความดันในกระเพาะปัสสาวะสูงเรื้อรัง ส่งผลย้อนกลับไปยังไต ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายที่สุด

มีอาการ สนใจรักษา สอบถามก่อนได้ค่ะ

ต่อมลูกหมากโตแล้วจะกลายเป็นมะเร็งต่อมลูกหมากหรือไม่

ไม่ แต่ทั้งสองอย่างอาจเกิดร่วมกันได้ ดังนั้นเพื่อคัดกรองและแยกภาวะนี้ออกจากกัน การตรวจร่างกายโดยแพทย์ และการตรวจค่า PSA ในเลือดจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง

ต่อมลูกหมากโตหายเองได้หรือไม่

ไม่ได้ ต่อมลูกหมากโตเป็นภาวะเรื้อรัง และแย่ลงตามอายุ อาการอาจมีความขึ้นๆ ลงๆ ได้ในระยะสั้น แต่การขยายขนาดของต่อมลูกหมากจะไม่ลดลงหรือหายไปเองหากไม่ได้รับการรักษาที่เฉพาะเจาะจง

ต่อมลูกหมากโตไม่ใช่โรคร้ายแรง แต่ถ้าปล่อยไว้ก็ทำให้ใช้ชีวิตลำบาก ทั้งปัสสาวะไม่สุด ปัสสาวะบ่อย หรือสะดุดได้ การตรวจเช็กตั้งแต่เนิ่นๆ ช่วยให้รักษาได้ง่ายขึ้น เริ่มจากการปรับพฤติกรรมหรือกินยา

ถ้าอาการยังไม่ดีขึ้นให้ปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนการรักษาขั้นต่อไป จุดสำคัญคืออย่ามองข้ามอาการเล็กๆ น้อยๆ เพราะการรักษาที่เหมาะสมจะช่วยให้คุณภาพชีวิตกลับมาดีขึ้นได้จริง

มีอาการ สนใจรักษา สอบถามก่อนได้ค่ะ

บทความที่น่าสนใจ