วัคซีน ChiroRab (ไคโรแรบ) คือวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าชนิดเชื้อตายที่มีประสิทธิภาพและมีความปลอดภัยสูง ได้รับการยอมรับตามมาตรฐานสากล สามารถฉีดได้ทุกเพศทุกวัย แต่ผู้ที่มีประวัติ “แพ้ไข่ไก่แบบรุนแรง” จึงต้องปรึกษาแพทย์ก่อนฉีดทุกครั้ง

ข้อมูลสำคัญที่คุณต้องรู้

ChiroRab (ไคโรแรบ) คืออะไร
ส่วนประกอบ
ข้อบ่งใช้
ข้อห้ามใช้
การให้วัคซีนในหญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตร
ข้อควรระวังพิเศษ
ปฏิกิริยากับยาอื่น
ขนาดและการให้วัคซีน
สรุปแนวทางการฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า

ChiroRab (ไคโรแรบ) คืออะไร

ไคโรแรบ (ChiroRab) คือ วัคซีนป้องกันพิษสุนัขบ้าเชื้อตาย (Inactivated rabies virus) ที่ผลิตโดยการเลี้ยงไวรัส (Purified Chick Embryo Cell Rabies Vaccine; PCECV)

มีตัวยาสำคัญคือ: เชื้อไวรัสเรบีส์ (Rabies virus) ชนิดเชื้อตาย (Inactivated rabies virus) ฉีดป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า กรณี “ถูกกัดหรือข่วนมาแล้ว” (ฉีดเพื่อรักษาฉุกเฉิน) และ กรณี “ฉีดป้องกันล่วงหน้า” (ยังไม่ได้ถูกกัด)

ส่วนประกอบ

หนึ่งขวดมีผงยาแห้ง (powder) พร้อมด้วยตัวทำละลาย (solvent) สำหรับละลายผงยาขนาด 1 โด๊ส (1 มิลลิลิตร)

ประกอบด้วย เชื้อเรบีส์ไวรัสชนิดเชื้อตาย (Inactivated rabies virus) สายพันธุ์ Flury LEP เพาะเลี้ยงใน Primary chicken fibroblast cell cultures (PCEC*) มีความแรง ≥ 2.5 ยูนิตสากล

ข้อบ่งใช้

การเสริมสร้างภูมิคุ้มกันโรคพิษสุนัขบ้าก่อนการสัมผัสโรค เป็นการสร้างภูมิคุ้มกันก่อน ในผู้ที่มีความเป็นไปได้ที่จะได้รับเชื้อพิษสุนัขบ้า ได้แก่ สัตวแพทย์ ผู้ดูแลสัตว์เลี้ยง นักล่าสัตว์ คนงานป่าไม้ พ่อค้าขายสัตว์ คนฆ่าสัตว์ เจ้าหน้าที่ในห้องปฏิบัติการที่ค้นคว้าวิจัยเกี่ยวกับโรคพิษสุนัขบ้า หรือก่อนที่จะเดินทางไปพำนักเป็นเวลานานในพื้นที่ที่มีโรคพิษสุนัขบ้า
การเสริมสร้างภูมิคุ้มกันโรคพิษสุนัขบ้าภายหลังการสัมผัสโรค เป็นการให้วัคซีนภายหลังสัมผัสกับสัตว์ต่าง ๆ ที่เป็นโรคพิษสุนัขบ้าหรือสงสัยว่าจะเป็นโรค หรือภายหลังสัมผัสกับซากสัตว์ที่มีเชื้อโรคพิษสุนัขบ้า

ข้อห้ามใช้

ห้ามรับวัคซีนในผู้ที่มีอาการแทรกช้อนหรือแพ้รุนแรงหลังจากได้รับฉีดวัคชีน ChiroRab ครั้งก่อน
ห้ามรับวัคชีนในผู้ที่รู้แน่ชัดว่าแพ้ต่อส่วนประกอบของวัคชีนไคโรแรบหรือผู้ที่แพ้ไขไก่รุนแรง
แนะนำให้เลื่อนการฉีดออกไปก่อน (ชั่วคราว) ในกรณีที่มีใช้สูง หรือกำลังเจ็บป่วยติดเชื้อเฉืยบพลัน ควรรอให้หายดีก่อนค่อยมาฉีด เพื่อไม่ให้อาการไข้จากโรคซ้อนทับกับอาการไข้จากผลข้างเคียงของวัคซีน
กรณี “ถูกกัดหรือช่วนมาแล้ว” (ฉีดเพื่อรักษาฉุกเฉิน) ไม่มีข้อห้ามเด็ดยาด (ยกเว้นแพ้วัคซีนหรือส่วนผสมในวัคซีน) ไม่ว่าจะเป็นเด็กทารก สตรีมีครรรภ์ ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีโรคประจำตัวร้ายแรง
ห้ามให้วัคชีนโดยทางหลอดเลือดเด็ดขาด ในกรณีที่ฉีดยาพลาดเข้าไปในหลอดเลือด อาจมีผลท่าให้เกิดปฏิกิริยาแพ้ยา ซึ่งบางครั้งอาจรุนแรงจนถึงช็อคได้ ให้รีบทำการบำบัด แก้ไขที่เหมาะสมโดยรีบด่วน
ไม่ผสมวัคชีนกับอิมมูโนโกลบูลินป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าในหลอดฉีดยาเดียวกัน

การให้วัคซีนในหญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตร

ยังไม่พบว่าวัคชีนนี้เป็นอันตรายต่อแม่และทารกในครรภ์และหญิงให้นมบุตร
ยังไม่ทราบแน่ชัดว่าวัคซีนไคโรแรบสามารถผ่านทางน้ำนมได้หรือไม่ และยังไม่มีรายงานความเสี่ยงต่อทารกที่ได้รับน้ำนมจากมารดา
จึงแนะนำให้พิจารณาความจำเป็นระหว่างผลประโยชน์ในแง่ป้องกันกับความเสี่ยงก่อนที่จะให้วัคซีนในระหว่างการตั้งครรภ์และการให้นมบุตร

ข้อควรระวังพิเศษ

ประวัติแพ้ไขไก่หรือเนื้อไก่ แบบรุนแรง (Anaphylaxis): เช่น กินแล้วหายใจไม่ออก หน้าบวม ความดันตก เนื่องจากวัคซีนชนิดนี้สกัดมาจากตัวอ่อนไข่ไก่ ซึ่งหากคุณแพ้ไข่ไก่รุนแรง แพทย์จะเปลี่ยนไปใช้วัคซีนกลุ่มอื่นที่ไม่ได้ทำจากไข่ไก่แทน (เช่น Verorab หรือ Speeda)
แพ้ยาปฏิชีวนะบางชนิด: ChiroRab อาจมีส่วนประกอบตกค้างของยาปฏิชีวนะกลุ่ม Neomycin, Chlortetracycline wha Amphotericin B หากคุณมีประวัติแพ้ยากลุ่มนี้รุนแรง ควรแจ้งแพทย์

ดังนั้น การฉีดวัคซีนจึงต้องมีการติดตามอย่างใกล้ชิด และเตรียมความพร้อมกรณีที่ต้องให้การรักษาฉุกเฉิน เนื่องจากวัคซีนประกอบด้วย polygline และอาจมีการหลงเหลือของยาปฏิชีวนะ amphotericin B, chlortetracycline, neomycin ซึ่งใช้ระหว่างขั้นตอนการเพาะเลี้ยงเพื่อเพิ่มจำนวนเซลล์ไวรัส จึงอาจทำให้เกิดการแพ้ได้

ในผู้ที่ทราบแน่ชัดว่าแพ้ต่อส่วนประกอบของวัคซีน แต่จำเป็นต้องได้รับวัคซีนหลังสัมผัสโรค ควรที่จะต้องเตรียมพร้อมไว้เสมอ สำหรับการรักษาอาการช็อคจาก Anaphylactic shock หรือเลือกใช้วัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าชนิดอื่น ที่เป็นชนิดเพาะเลี้ยงในเซลล์

การติดเชื้อเพียงเล็กน้อย (เช่น ไข้ต่ำๆ ไอ มีน้ำมูก คัดจมูก ) หรือใกล้ชิดกับผู้ที่เป็นโรคติดเชื้อ ไม่ถือเป็นข้อห้ามใช้

ปฏิกิริยากับยาอื่น

ผู้ป่วยที่อยู่ระหว่างการรักษาด้วยยากดภูมิคุ้มกันโรค (Immunosuppressive therapy) ผู้ที่มีระบบอิมมูนบกพร่องมาแต่กำเนิด เมื่อฉีดวัคซีนนี้อาจได้ผลในการป้องกันโรคน้อยกว่าปกติหรือได้ผลไม่แน่นอน ควรหลีกเลี่ยงการให้ยากดภูมิคุ้มกันโรคและยาต้านมาลาเรียในระหว่างการใช้วัคซีนนี้ภายหลังสัมผัสโรค

การให้อิมมูโนโกลบูลินป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า (Rabies immunoglobulin) นั้น ควรให้ตามขนาดที่กำหนดเท่านั้น ไม่ควรให้มากกว่าหรือน้อยกว่าขนาดที่แนะนำไว้และไม่ควรให้เกินกว่าหนึ่งครั้ง เนื่องจากอาจทำให้ผลการเสริมสร้างภูมิคุ้มกันโรคจากวัคชีนลดลง

ขนาดและการให้วัคซีน

ขนาดยา สามารถฉีดวัคซีนให้กับทุกกลุ่มอายุ ขนาดยา 1 โด๊ส คือ 1 มิลลิลิตร

สรุปแนวทางการฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า

1. กรณีถูกกัดหรือข่วน (ฉีดเพื่อรักษาหลังสัมผัสโรค)

สำหรับผู้ที่ยังไม่เคยฉีดวัคซีนมาก่อน หรือเคยฉีดแต่ไม่ครบชุด สามารถเลือกวิธีการฉีดได้ 2 แบบ:

ฉีดเข้ากล้ามเนื้อ (IM): ต้องฉีดทั้งหมด 5 วัน วันละ 1 จุด (ในวันที่ 0, 3, 7, 14 และ 28)
ฉีดเข้าในผิวหนัง (ID): ต้องฉีดทั้งหมด 4 วัน วันละ 2 จุด (ในวันที่ 0, 3, 7 และ 28)

2. กรณีเคยฉีดวัคซีนครบชุดมาก่อน แล้วถูกกัดซ้ำ (ฉีดกระตุ้น)

ไม่ต้องเริ่มฉีดใหม่ทั้งหมดตั้งแต่เข็มแรก แต่จะพิจารณาจากระยะเวลาที่โดนกัดซ้ำ:

หากโดนกัดซ้ำภายใน 6 เดือน: ฉีดกระตุ้นเพียงแค่ 1 วัน (ในวันที่ 0) โดยเลือกฉีดเข้ากล้ามเนื้อ 1 เข็ม หรือเข้าในผิวหนัง 1 จุดก็ได้
หากโดนกัดซ้ำเกิน 6 เดือนขึ้นไป: ฉีดกระตุ้น 2 วัน (ในวันที่ 0 และ 3) วันละ 1 จุด หรือ สามารถเลือกฉีดแบบเข้าในผิวหนังทีเดียว 4 จุดพร้อมกันในวันที่ 0 ครั้งเดียวจบก็ได้เช่นกัน

3. กรณีฉีดป้องกันล่วงหน้า (ยังไม่ถูกกัด)

สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงหรือต้องการป้องกันตัวล่วงหน้า:

ฉีดเข้ากล้ามเนื้อ (IM): ฉีด 2 วัน วันละ 1 จุด (ในวันที่ 0 และ 7)
ฉีดเข้าในผิวหนัง (ID): ฉีด 2 วัน วันละ 2 จุด (ในวันที่ 0 และ วันที่ 7 หรือ 21)

⚠️ กรณีฉุกเฉินและข้อควรระวังพิเศษ หากบาดแผลมีความเสี่ยงสูงมาก เช่น ถูกกัดหรือข่วนจนมีเลือดออกชัดเจน, น้ำลายสัตว์กระเด็นโดนแผลเปิดหรือเยื่อบุตา/ปาก, หรือเป็นการสัมผัสค้างคาว กรณีนี้ผู้ป่วยจะต้องได้รับ “เซรุ่ม (RIG)” ร่วมกับการฉีดวัคซีนเข็มแรกในวันแรกทันที โดยแพทย์จะทำการฉีดเซรุ่มเข้าไปรอบๆ บริเวณบาดแผลเพื่อสร้างภูมิคุ้มกันเฉพาะหน้าอย่างเร่งด่วน